ทำไมคนเราจึงเอาดีเข้าตัว เอาชั่วให้สิ่งรอบข้าง? (Cognitive Bias)

วันที่: 08 ส.ค. 2562 09:39:01     แก้ไข: 16 ม.ค. 2563 16:28:59     เปิดอ่าน: 310     Blogs

ทำไมคนเราจึงเอาดีเข้าตัว เอาชั่วให้สิ่งรอบข้าง?

เหตุผลของการกระทำแบบนี้ มีคำตอบเดียว คือ เป็นธรรมชาติของคน ที่มักอธิบายทุกสิ่งที่ตนทำไป เพื่อให้ตัวเองรู้สึกดีต่อใจ และดำรงไว้ซึ่งความภูมิใจในตนเอง แม้ว่าคำอธิบายนั้น มันจะไม่สมเหตุสมผลก็ตาม

เรียกว่ารู้ทั้งรู้ว่า "ไม่จริง" แต่ก็ยอมเชื่อ เพื่อให้ "สบายใจ" ไปวันๆ

การคิดทำนองนี้ ทางจิตวิทยาเรียกว่า Cognitive Bias หรือ อคติทางความคิด ซึ่งมีเป็นร้อยแบบร้อยชนิด แต่ทั้งหมดนั้นมีแก่นเหมือนกัน คือการรับรู้ที่บิดเบือน คลาดเคลื่อนจากความจริง จนประเมินสิ่งต่างๆไม่ถูกต้อง

ประโยชน์เดียวของมันคือ การทำให้เรามีความสุขอยู่ใน "ความจริงเสมือน" ที่สมจริงยิ่งกว่าแว่น VR (virtual reality)

ในการทำงาน ก็มีตัวอย่าง Cognitive Bias ที่พบบ่อยๆ คือ

อคติทางความคิดแบบแรก คือ การคิดเข้าข้างตัวเอง (Self Serving Bias) สังเกตง่ายๆ คือ หากเป็นเรื่องที่ตัวเองทำได้ดี คนเรามักจะรีบบอกทันที ว่าความสำเร็จนี้ เกิดจาก #ฝีมือของตนเอง เช่น ได้เลื่อนขั้น เพราะตั้งใจทำงาน หรือ มีฝีมือโดดเด่น หรือ เจรจากับลูกค้าจนได้ออร์เดอร์ เพราะเรามีการเตรียมตัวมาอย่างดี

แต่หากทำได้ไม่ดี หรือ ล้มเหลว ก็จะโทษว่าเป็นเพราะปัจจัยภายนอกรอบตัว คน/หน่วยงานอื่น ที่ส่งผลให้ทำงานนี้ไม่สำเร็จ เช่น ฝ่ายการตลาดทำส่วนลด โปรโมชั่นไม่ดี ทำให้เราขายของไม่ได้ หรือ ขาดการสนับสนุนจากเจ้านาย ฯลฯ

ถ้าสรุปเป็นสำนวนไทย จะเข้าใจง่าย แต่ก็แร๊งส์ นั่นคือ เอาดีเข้าตัว เอาชั่วให้คนอื่น (หรือ โบ้ยตามสถานการณ์)

แบบที่สอง คือ การอธิบายสาเหตุที่ผิดๆ ไม่คิดจะดูให้รอบครอบคลุมทุกปัจจัย (Fundamental Attribution Error-FAE) มักเกิดเวลามองพฤติกรรมคนอื่นๆ แล้วด่วนสรุปว่า สาเหตุเกิดจากนิสัยของตัวเขา โดยไม่ได้ดูองค์ประกอบอื่นๆ เช่น มองเพื่อนร่วมงานที่ปิดการขายไม่ได้ว่าเป็นคนไร้ความสามารถ ไม่ทุ่มเทในการทำยอด ไร้ Can do Attitude หรือ แบบเบาๆ ก็เช่น มองคนที่เขามาทำงานสายว่า เป็นคนไม่รับผิดชอบ ซึ่งในบางครั้ง อาจมีสาเหตุอื่นๆ ที่มากกว่านั้น

ผลก็คือ ทำให้แก้ปัญหาไม่ตรงสาเหตุที่แท้จริง หรือ เป็นการด่วนตัดสินจนรู้สึกไม่ดีต่อกัน โดยเฉพาะในการพัฒนาทักษะลูกน้อง เพราะเอะอะก็ตราหน้าว่า เป็นคนไม่ได้เรื่องไปก่อนแล้ว

การมีอคติทางความคิดแค่ตัวใดตัวหนึ่งก็หนักแล้ว ถ้ามีครบทั้งคู่ยิ่งทำให้เกิดการมองคนอื่นๆ ผิดเพี้ยนไปจากความจริง จนอาจคิดว่า ข้าแน่ข้าเก่งคนเดียว รวมทั้งตัดสินเพื่อนร่วมงานคนอื่น เป็นคนไม่ได้เรื่องด้วย ท้ายที่สุดก็จะนำมาซึ่งบรรยากาศการทำงานที่ไม่น่าอยู่ในเร็ววัน

ลองหันมาดูไหมว่า เราเคยหลุดคำพูดไหนบ้าง? ถ้ามีดึงสติด่วน!

-----------------------------

Infographic & Content by aniruthT

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

วิธีง่ายๆ เพื่อสร้างทีมงานให้พลิกฟื้นธุรกิจได้ ด้วย Formation X การคลายล็อคดาวน์ล่าสุด ทำให้ภาคธุรกิจเริ่มมีความหวัง
เพราะช่วยให้สถานการณ์ทางธุรกิจขยับตัวได้มากขึ้น

แม้ยังคงมีหลายที่ยังไม่สามารถดำเนินงานได้อย่างเต็มร้อยเปอร์เซ็น
อีกทั้งสถานการณ์ยังคงมีความไม่แน่นอน จากข่าวการแพร่ระบาดรอบสองที่ปักกิ่ง
ที่ทำให้ความมั่นใจของผู้คนเริ่มสั่นคลอนอีกครั้ง
วิธีง่ายๆ เพื่อสร้างทีมงานให้พลิกฟื้นธุรกิจได้ ด้วย Formation X New

การคลายล็อคดาวน์ล่าสุด ทำให้ภาคธุรกิจเริ่มมีความหวัง เพราะช่วยให้สถานการณ์ทางธุรกิจขยับตัวได้มากขึ้น แม้ยังคงมีหลายที่ยังไม่สามารถดำเนินงานได้อย่างเต็มร้อยเปอร์เซ็น อีกทั้งสถานการณ์ยังคงมีความไม่แน่นอน จากข่าวการแพร่ระบาดรอบสองที่ปักกิ่ง ที่ทำให้ความมั่นใจของผู้คนเริ่มสั่นคลอนอีกครั้ง

การรบครั้งนี้ ไม่ได้มีคุณแค่คนเดียว การรบครั้งนี้ ไม่ได้มีคุณแค่คนเดียว
Webinar ผ่านไปสองตอนแล้ว ผมถือโอกาสสรุป เผื่อใครยังไม่มีเวลาดูนะครับ

EP.1 นั้น ประเด็นสำคัญอยู่ที่ ในสถานการณ์วิกฤติ ไม่ว่าจะเป็น Covid-19 หรืออื่นๆก็ตาม
การรบครั้งนี้ ไม่ได้มีคุณแค่คนเดียว New

การรบครั้งนี้ ไม่ได้มีคุณแค่คนเดียว Webinar ผ่านไปสองตอนแล้ว ผมถือโอกาสสรุป เผื่อใครยังไม่มีเวลาดูนะครับ EP.1 นั้น ประเด็นสำคัญอยู่ที่ ในสถานการณ์วิกฤติ ไม่ว่าจะเป็น Covid-19 หรืออื่นๆก็ตาม

เราเจ็บเพราะมังกรหรือไฟของมัน? เราเจ็บเพราะมังกรหรือไฟของมัน?

ผมขอเปรียบแบบนี้ เพราะว่าสิ่งที่ธุรกิจต้องเผชิญบางครั้งมันมาจากผลที่ตามมาจากวิกฤติมากกว่าตัววิกฤติโดยตรง
เราเจ็บเพราะมังกรหรือไฟของมัน? New

เราเจ็บเพราะมังกรหรือไฟของมัน? ผมขอเปรียบแบบนี้ เพราะว่าสิ่งที่ธุรกิจต้องเผชิญบางครั้งมันมาจากผลที่ตามมาจากวิกฤติมากกว่าตัววิกฤติโดยตรง

Sinking of The TITANIC EP.2  Sinking of The TITANIC EP.2 เราเป็นลูกน้องแบบไหนในวันเรือแตก

“พอให้ Work from home ก็บ่น อยากเข้าออฟฟิศ พอให้เข้าออฟฟิศก็บ่นกลัวโควิด เอาใจไม่ถูกละ”
Sinking of The TITANIC EP.2 New

Sinking of The TITANIC EP.2 เราเป็นลูกน้องแบบไหนในวันเรือแตก “พอให้ Work from home ก็บ่น อยากเข้าออฟฟิศ พอให้เข้าออฟฟิศก็บ่นกลัวโควิด เอาใจไม่ถูกละ”

Sinking of The TITANIC EP.1 Sinking of The TITANIC EP.1 เรามีหัวหน้าแบบไหนในวันที่เรือชนภูเขาน้ำแข็ง

“หัวหน้าผม วางแผนทำ Worst case scenario ก่อนใครเลยพี่ แต่ยังไม่ตัดสินใจอะไรเลย”
Sinking of The TITANIC EP.1 New

Sinking of The TITANIC EP.1 เรามีหัวหน้าแบบไหนในวันที่เรือชนภูเขาน้ำแข็ง “หัวหน้าผม วางแผนทำ Worst case scenario ก่อนใครเลยพี่ แต่ยังไม่ตัดสินใจอะไรเลย”

New Normal New Normal เดิมเป็นคำที่ Bill Gross นักลงทุนในตราสารหนี้ชื่อดัง นำมาใช้เพื่ออธิบายสถานการณ์ทางเศรษฐกิจช่วงวิกฤติซัพไพร์ม (Subprime) หมายถึง ลักษณะการเติบโตทางธุรกิจที่เปลี่ยนไปจากรูปแบบเดิม จนเป็นแบบแผนใหม่ บรรทัดฐานใหม่
New Normal New

New Normal เดิมเป็นคำที่ Bill Gross นักลงทุนในตราสารหนี้ชื่อดัง นำมาใช้เพื่ออธิบายสถานการณ์ทางเศรษฐกิจช่วงวิกฤติซัพไพร์ม (Subprime) หมายถึง ลักษณะการเติบโตทางธุรกิจที่เปลี่ยนไปจากรูปแบบเดิม จนเป็นแบบแผนใหม่ บรรทัดฐานใหม่